İHD’den çözüm süreci için 5 maddelik çağrı: Demokratikleşme ve hakikat vurgusu

İnsan Hakları Derneği (İHD) İstanbul Şubesi, dernek binasında düzenlediği açıklamada Kürt meselesinin çözümüne yönelik süreci ve yasal düzenlemeleri değerlendirdi. Açıklamada, TBMM bünyesinde kurulan Millî Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonunun 18 Şubat 2026’da kabul ettiği rapor ile 18 Ağustos 2026’da yayımlanan çerçeve yasa ele alındı.

İHD, 7595 sayılı Kanun’un eksikliklerine rağmen çözüm süreci açısından önemli bir adım olduğunu belirtti. Ancak ifade ve protesto özgürlüğü, medya özgürlüğü, muhalefete ve sivil topluma yönelik siyasi operasyonlar başta olmak üzere farklı alanlarda yaşanan hak ihlallerinin adaletsizliği derinleştirdiği ve toplumsal güvensizliğe yol açtığı kaydedildi.

Sürecin başarıya ulaşması için demokratikleşme ve hukuki reformlarla desteklenmesi gerektiğini vurgulayan İHD, Birleşmiş Milletlerin çatışma çözümüne ilişkin rehberlerinde de kapsayıcılık, güven artırıcı adımlar, hukuki güvenceler ve geçmişteki ihlallerle yüzleşmenin kalıcı barış açısından önemine dikkat çekildiğini hatırlattı.

Dernek, TBMM raporu, 7595 sayılı Kanun ve uluslararası deneyimler doğrultusunda atılması gereken beş temel adımı açıkladı.

1. KANUNUN UYGULANMASINDA ŞEFFAFLIK VE HUKUKİ GÜVENCELER SAĞLANMALI

İHD, 7595 sayılı Kanun’un 1, 3 ve 6’ncı maddelerinin, örgütün fiilî varlığının sona erdiğinin ve silahların teslim edildiğinin tespit edilmesi koşuluna bağlı düzenlemeler içerdiğini belirtti.

Açıklamada, bu tespitin Millî Güvenlik Kurulu (MGK) kararıyla teyit edilerek Resmî Gazete’de yayımlanmasının ardından kanunun belirli soruşturma ve kovuşturmaların ertelenmesini, bazı mahkûmiyetlerin infazının ise ertelenmesini öngördüğü hatırlatıldı.

İHD, sürecin şeffaf ve denetlenebilir biçimde yürütülmesi gerektiğini belirterek şu talepleri sıraladı:

• Silahsızlanma ve tasfiye sürecinde izlenecek kriterler kamuoyuna açıklanmalı.
• Tespit ve teyit süreçlerinin sonuçları, güvenlik bakımından sakınca oluşturmayacak ölçüde düzenli olarak paylaşılmalı.
• Kanunun uygulanmasındaki belirsizlikler giderilmeli.
• TBMM’nin denetim mekanizması etkili biçimde işletilmeli.

2. KANUNUN KAPSAMI VE HUKUKİ SONUÇLARINDAKİ BELİRSİZLİKLER GİDERİLMELİ

7595 sayılı Kanun’un genel bir infaz reformu olmadığını vurgulayan İHD, düzenlemenin belirli suçları ve PKK/KCK ile bağlantılı faaliyetleri esas alan, özel koşullara bağlı bir geçiş dönemi yasası niteliğinde olduğunu ifade etti.

Açıklamada, soruşturma ve kovuşturmalar için beş veya on yıllık erteleme sürelerinin öngörüldüğü, bazı mahkûmiyetlerin infazının da ceza miktarına göre beş veya on yıl ertelenmesinin düzenlendiği belirtildi.

Kanunun kapsam dışında bıraktığı suçlar ile erteleme döneminde yeni bir “terör suçu” işlenmesinin doğuracağı sonuçlara da dikkat çekildi.

İHD, uygulamada hukuki belirsizlik ve ayrımcılık riskinin önlenmesi için kanundan yararlanma koşulları ile başvuru usullerinde açık ve objektif kriterler belirlenmesini istedi.

Benzer hukuki durumdaki kişiler arasında ayrımcılığa yol açabilecek uygulamaların önlenmesi, kararların nesnel ölçütlere ve hukuki güvencelere dayanması gerektiği vurgulandı.

Dernek ayrıca geri dönenlerin barınma ve sağlık hizmetlerine erişimi ile ekonomik, sosyal ve siyasal yaşama katılımı için gerekli düzenlemelerin yapılması çağrısında bulundu.

3. DEMOKRATİKLEŞME ADIMLARI SİLAHSIZLANMA KOŞULUNA BAĞLANMAMALI

İHD, 7595 sayılı Kanun’un ağırlıklı olarak silahsızlanma ve bunun hukuki sonuçlarına odaklandığını belirterek demokratikleşme adımlarının silahsızlanma sürecinin tamamlanması beklenmeden hayata geçirilmesini istedi.

Birleşmiş Milletlerin çatışma çözümüne ilişkin rehberlerine ve uluslararası deneyimlere işaret edilen açıklamada, hukuki reformlar ve demokratikleşmeyle desteklenmeyen silahsızlanma süreçlerinin kalıcı barış üretemeyeceği ifade edildi.

Bu kapsamda hükümete şu çağrılar yapıldı:

• Kayyım uygulamalarına son verilmeli, seçilmiş belediye başkanları görevlerine iade edilmeli. Bunun yasal koşullarının uygun olmaması durumunda belediye meclisi başkan vekili seçilmeli.
• Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ve Anayasa Mahkemesi (AYM) kararları eksiksiz uygulanmalı.
• İnfaz Kanunu; infaz eşitliği, umut hakkı ve uluslararası standartlara uygun biçimde yeniden düzenlenmeli.
• Hasta mahpuslar serbest bırakılmalı.
• İfade, örgütlenme, toplantı ve gösteri özgürlükleri AYM ve AİHM standartlarına uygun şekilde güvence altına alınmalı.
• Kürt kimliği, dili, kültürü ve eşit yurttaşlık alanlarındaki sorunlar demokratik siyaset içerisinde ele alınmalı.

4. BAĞIMSIZ VE ÇOĞULCU İZLEME MEKANİZMASI OLUŞTURULMALI

Açıklamada, 7595 sayılı Kanun’un 7’nci maddesiyle sürecin takibi ve koordinasyonu için yürütme organı bünyesinde bir kurul oluşturulmasının öngörüldüğü hatırlatıldı.

Aynı maddenin TBMM’nin düzenli olarak bilgilendirilmesini ve sürecin faaliyetlerini izlemek üzere Meclis Başkanlığınca bir İzleme Komisyonu kurulmasını da düzenlediği belirtildi.

İHD, silahsızlanmanın doğrulanmasının teknik uzmanlık gerektirebileceğini ancak sürecin geleceğinin yalnızca güvenlik kurumlarının değerlendirmelerine bırakılmaması gerektiğini ifade etti. Meclis denetiminin etkin biçimde yürütülmesi ve sivil toplumun sürece katılımının sağlanması gerektiğine dikkat çekti.

Derneğin bu başlıktaki talepleri şöyle sıralandı:

• TBMM İzleme Komisyonu düzenli aralıklarla bilgilendirilmeli ve değerlendirmelerini kamuoyuyla paylaşmalı.
• Sürecin ilerleyişi, karşılaşılan sorunlar ve alınan önlemler hakkında dönemsel raporlar yayımlanmalı.
• İnsan hakları örgütleri, uzmanlar, akademisyenler, barolar ve sivil toplum kuruluşlarının sürece katkı sunabilmesi sağlanmalı.

5. HAKİKAT, ADALET VE GEÇMİŞLE YÜZLEŞME SÜRECE DAHİL EDİLMELİ

İHD’nin açıklamasında öne çıkan beşinci başlık, geçmişte yaşanan ağır insan hakları ihlalleriyle yüzleşme ve toplumsal onarım oldu.

7595 sayılı Kanun’un ağırlıklı olarak belirli suçlara ilişkin soruşturma, kovuşturma ve ceza infazı süreçlerini düzenlediği belirtilen açıklamada; zorla kaybetmelerin araştırılması, faili meçhul cinayetlerin aydınlatılması ve mağdur ailelerinin hakikate erişiminin sağlanması için daha kapsamlı mekanizmalara ihtiyaç duyulduğu ifade edildi.

İHD, bu yaklaşımın silahsızlanma ve geçiş dönemi yasalarının toplumsal barışa dönüşmesini destekleyeceğini belirtti.

Bu kapsamda hükümet ve TBMM’ye şu çağrılar yapıldı:

• Zorla kaybetmeler ve faili meçhul cinayetler hakkında etkili soruşturma ve hakikate erişim mekanizmaları oluşturulmalı.
• Çatışmadan etkilenen bölgelerde sosyal, ekonomik ve psikolojik onarım programları geliştirilmeli.
• Kadınların, gençlerin, mağdur ailelerinin ve sivil toplumun sürece katılımı sağlanmalı.
• Geçmişteki ağır insan hakları ihlallerinin tekrarlanmasını önleyecek kurumsal güvenceler oluşturulmalı.

İHD: KALICI BARIŞ İÇİN ÜÇ ALAN EŞ ZAMANLI İLERLEMELİ

Açıklamanın sonuç bölümünde İHD, 7595 sayılı Kanun’un silahsızlanma ve tasfiye sürecine bağlı hukuki sonuçlar bakımından önemli bir çerçeve oluşturduğunu ancak kanunun yürürlüğe girmesinin tek başına kalıcı barış anlamına gelmediğini vurguladı.

Dernek, sürecin üç temel alanda eş zamanlı yürütülmesi gerektiğini belirtti:

1. Silahsızlanma ve tasfiye: 7595 sayılı Kanun’un uygulanması.
2. Demokratikleşme: Siyasi katılım, temel haklar, yerel demokrasi ve eşit yurttaşlığı esas alan reformların hayata geçirilmesi.
3. Toplumsal barış: Hakikat, adalet, yüzleşme, mağdurların hakları ve toplumsal onarımı kapsayan bir program oluşturulması.

İHD, bu üç alanın birlikte ilerlemesinin çözüm sürecinin yalnızca silahlı çatışmaların sona ermesiyle sınırlı kalmaması ve kalıcı demokratik barışa dönüşebilmesi açısından önem taşıdığını belirtti.

Dernek, açıklamasının sonunda hükümeti çözüm sürecine ilişkin daha fazla cesaret göstermeye ve sorumluluk almaya davet etti.

Kaynak: HABER MERKEZİ