Kürtçe için özel yapay zeka platformu: Mazdek AI duyuruldu

İsviçre merkezli teknoloji şirketi Mazdek GmbH, Kürt dili için özel olarak geliştirilen yapay zeka platformu “Mazdek AI”yi duyurdu. Platform; ses tanıma, metin seslendirme, çeviri ve yazım denetimi gibi yapay zeka teknolojilerini Kürtçenin farklı lehçe ve alfabelerine uyarlayarak dili dijital dünyanın merkezine taşımayı hedefliyor.

Mazdek AI’nin kurucusu Ferhat Baysal, Rûdaw’ın Nûroj bültenine katılarak projenin nasıl geliştirildiğine, hangi teknolojileri sunduğuna ve gelecekte hangi alanlarda kullanılmasının planlandığına ilişkin açıklamalarda bulundu.

Baysal, küresel yapay zeka platformlarının büyük bölümünün İngilizce merkezli geliştirildiğini belirterek, Kürtçenin dijital teknolojilerde yeterince temsil edilmemesinin önemli bir eksiklik olduğunu savundu.

Mazdek AI neden geliştirildi?

Ferhat Baysal, İsviçre’de uzun süredir teknoloji projeleri geliştirdiklerini ancak küresel yapay zeka sistemlerinde Kürtçenin yeterince yer almadığını gördüklerini söyledi.

Baysal, bu eksikliği gidermek amacıyla yalnızca Kürtçeye odaklanan bir yapay zeka ekosistemi oluşturmayı hedeflediklerini belirtti.

“Büyük platformların Kürtçeyi göz ardı ettiğini gördük. Biz bu durumu tersine çevirmek istedik ve merkezine tamamen Kürtçeyi alan özgün bir yapay zeka ekosistemi kurduk.”

Mazdek AI’nin temel hedefi, Kürtçenin yalnızca geleneksel iletişim ve kültür alanında değil, yapay zeka, dijital asistanlar, otomasyon ve geleceğin teknolojilerinde de kullanılabilmesini sağlamak olarak açıklanıyor.

Üç Kürtçe lehçesi ve iki alfabe desteği

Platformun öne çıkan özelliklerinden biri, birden fazla Kürtçe lehçesi ve alfabe ile çalışabilmesi.

Baysal’ın verdiği bilgilere göre Mazdek AI;

• Kurmancî,
• Sorani,
• Kırmancki (Zazaca)

lehçelerini destekliyor.

Platform ayrıca hem Latin alfabesi hem de Arap alfabesi üzerinden çalışabiliyor.

Bu özellik, farklı coğrafyalarda ve farklı yazı sistemlerini kullanan Kürtçe konuşan toplulukların aynı yapay zeka ekosisteminden yararlanabilmesini amaçlıyor.

Mazdek AI yalnızca bir çeviri sistemi değil

Ferhat Baysal, geliştirdikleri sistemin basit bir çeviri motorundan ibaret olmadığını vurguladı.

Baysal’a göre Mazdek AI, Kürtçe alanında oluşturulan veri altyapısıyla birlikte küresel büyük dil modelleriyle de entegre olabilecek bir yapı sunuyor.

Bu kapsamda platformun ChatGPT, Claude ve Gemini gibi büyük dil modellerine Kürtçe veri tabanı sağlayan bir köprü olarak kullanılabileceği ifade edildi.

Böylece amaç yalnızca Kürtçe metinleri bir dilden diğerine çevirmek değil; yapay zekanın Kürtçeyi daha iyi anlamasını, sesleri ve lehçeleri daha doğru işleyebilmesini ve Kürtçe içeriklerle daha kapsamlı çalışabilmesini sağlamak.

“Dijital dünyaya giremeyen diller yok olmaya mahkumdur”

Baysal, Kürtçenin geleceğinin dijital teknolojilerle doğrudan bağlantılı olduğunu savundu.

Açıklamalarında Macar dilbilimci Andras Kornai’nin “Dillerin Dijital Ölümü” araştırmasına atıfta bulunan Baysal, dünyadaki binlerce dilin çok küçük bir bölümünün dijital dünyaya tam anlamıyla adapte olabileceğine ilişkin değerlendirmeleri gündeme getirdi.

Baysal, Kürtçenin teknoloji alanında yeterince yer almaması halinde dilin yeni nesiller açısından dezavantajlı hale gelebileceğini belirterek şöyle konuştu:

“Biz Kürtçeyi teknolojinin dili haline getirmeyi hedefledik çünkü bir dil teknolojide yer bulamazsa çağın dili olma niteliğini kaybeder.”

Baysal ayrıca mevcut büyük yapay zeka sistemlerinin Kürtçe sesleri, aksanları ve lehçeleri yeterince doğru analiz edemediğini savundu.

Ona göre Kürtçe için yalnızca kelime ve cümlelerden oluşan bir veri seti oluşturmak yeterli değil. Kürt tarihinin, edebiyatının, kültürel arşivlerinin ve toplumsal yapısının da yapay zeka sistemleri tarafından anlaşılabilecek şekilde dijital ortama aktarılması gerekiyor.

“Makinelere Kürtçe öğrettik”

Mazdek AI projesinin temel yaklaşımını anlatan Baysal, gelecekte kamu hizmetlerinden sağlık sistemlerine, bankacılıktan günlük iletişime kadar birçok alanın yapay zeka ve makineler aracılığıyla yürütüleceğini söyledi.

Bu nedenle çocukların yalnızca ailelerinden veya eğitim kurumlarından Kürtçe öğrenmesinin yeterli olmayacağını savunan Baysal, teknolojik cihazların da Kürtçe iletişim kurabilmesinin önemine dikkat çekti.

“Bugünün çocukları akıllı cihazlarla büyüyor. Eğer o cihazlar çocukla Kürtçe konuşmazsa, çocuk kendi dilini yetersiz görüp diğer dillere yönelir.”

Baysal, bu nedenle projenin temel hedeflerinden birinin Kürtçeyi geleceğin dijital araçlarıyla buluşturmak olduğunu belirtti.

İki yılda 220 terabaytlık Kürtçe veri oluşturuldu

Mazdek AI’nin geliştirilme sürecinde büyük miktarda Kürtçe veri toplandığı belirtildi.

Baysal, platformun eğitiminde kullanılan verilerin ekip tarafından özel olarak derlendiğini ve bu kapsamda özel ses kayıt stüdyoları kurulduğunu açıkladı.

İki yıllık çalışma sonucunda 220 terabaytlık Kürtçe veri hacmi oluşturulduğunu söyleyen Baysal, verilerin İsviçre’de bulunan bağımsız sunucularda saklandığını belirtti.

Baysal ayrıca kullanıcı verilerinin satılmadığını ve reklam amacıyla üçüncü taraflarla paylaşılmadığını ifade etti.

1220 farklı Kürtçe ses karakteri

Mazdek AI’nin dikkat çeken özelliklerinden biri de ses teknolojileri.

Baysal, platform bünyesinde 1220 farklı Kürtçe ses tonunun bulunduğunu söyledi.

Bu altyapının özellikle farklı ülkelerde yaşayan Kürtlerin günlük yaşamında ve kamu hizmetlerine erişiminde kullanılabileceği belirtiliyor.

Platformun ses tanıma ve seslendirme teknolojilerinin geliştirilmesiyle, kullanıcıların Kürtçe konuşarak yapay zeka sistemleriyle iletişim kurabilmesi hedefleniyor.

Diyarbakır’dan Düsseldorf’a canlı çeviri

Mazdek AI’nin diaspora açısından önemli görülen özelliklerinden biri de eş zamanlı çeviri sistemi.

Baysal, farklı dilleri konuşan insanların platform aracılığıyla kendi dillerinde iletişim kurabileceğini belirtti.

Örnek olarak Diyarbakır’daki Kürtçe konuşan bir kişi ile Düsseldorf’taki Almanca konuşan bir kişinin aynı platform üzerinden kendi dillerinde konuşarak anlaşabileceğini ifade etti.

Bu teknolojinin sağlık alanında da kullanılabileceği belirtildi.

Baysal, Almanca bilmeyen Kürtçe konuşan bir kişinin İsviçre’de doktora gittiğinde yaşadığı sağlık sorunlarını Mazdek AI aracılığıyla anlatabileceğini söyledi.

İsviçre’de belediyelerle görüşmeler sürüyor

Mazdek AI’nin yalnızca bireysel kullanıcılar tarafından değil, kamu kurumları tarafından da kullanılmasına yönelik çalışmalar yürütüldüğü belirtildi.

Baysal, İsviçre’de bazı belediyelerle göçmenlerin entegrasyonu kapsamında platformun resmi olarak kullanılması konusunda temas halinde olduklarını açıkladı.

Bu kapsamda dil bariyerlerinin azaltılması, kamu hizmetlerine erişimin kolaylaştırılması ve farklı dilleri konuşan kişilerin iletişim kurabilmesi hedefleniyor.

Kullanıcı profili değişti: Sorani konuşanlar ilk sırada

Baysal, platformun ilk dönemlerinde kullanıcı profilinde Rojava’nın öne çıktığını ancak zaman içerisinde kullanıcı dağılımının değiştiğini söyledi.

Buna göre günümüzde Sorani lehçesini kullanan Kürdistan Bölgesi vatandaşlarının platformdaki kullanıcılar arasında ilk sıraya yerleştiği belirtildi.

Bu değişimin, Kürtçenin farklı lehçelerini kullanan toplulukların yapay zeka teknolojilerine yönelik ilgisinin arttığına işaret ettiği değerlendiriliyor.

Sıradaki hedef: Kürtçe videolara yapay zeka desteği

Mazdek GmbH’nin gelecek döneme ilişkin hedefleri arasında video üretim ve kurgu teknolojileri de bulunuyor.

Baysal, bu ay içerisinde otomatik video montaj sisteminin devreye alınmasının planlandığını açıkladı.

Yeni sistemle kullanıcı tarafından yüklenen Kürtçe videoların yapay zeka tarafından analiz edilmesi hedefleniyor.

Sistemin;

• videodaki yüzleri tanıması,
• sosyal medya için kısa kesitler oluşturması,
• otomatik Kürtçe altyazı hazırlaması,
• Kürtçe dublaj eklemesi

gibi işlemleri gerçekleştirmesi planlanıyor.

Bu özellikle sosyal medya içerik üreticileri ve Kürtçe yayın yapan medya kuruluşları açısından yeni kullanım alanları oluşturmayı amaçlıyor.

Yapay zekayla Kürtçe beste dönemi

Platformun bir diğer yeni özelliğinin ise müzik alanında olması planlanıyor.

Baysal, ay sonunda kullanıcıların dengbêjlik ve halay gibi otantik Kürt ezgilerinden yararlanarak özgün şarkılar oluşturabileceği müzik modülünü yayınlamayı planladıklarını açıkladı.

Bu sistem sayesinde kullanıcıların Kürtçe müzik üretimini yapay zeka destekli araçlarla gerçekleştirebilmesi hedefleniyor.

Böylece Mazdek AI’nin yalnızca dil öğrenme, çeviri ve ses teknolojileriyle sınırlı kalmayıp video ve müzik üretimi gibi yaratıcı alanlara da genişletilmesi planlanıyor.

Kürtçenin dijital geleceği için yeni bir teknoloji girişimi

Mazdek AI, Kürtçeyi yapay zeka teknolojilerinin merkezine yerleştirmeyi hedefleyen bir teknoloji girişimi olarak öne çıkıyor.

Platformun Kurmancî, Sorani ve Kırmancki lehçelerini; Latin ve Arap alfabelerini desteklemesi, ses teknolojilerine odaklanması ve büyük miktarda Kürtçe veriyle eğitildiğinin açıklanması projenin temel özellikleri arasında yer alıyor.

Ferhat Baysal’ın açıklamalarında öne çıkan yaklaşım ise Kürtçenin geleceğinin yalnızca günlük konuşma ve kültürel aktarım üzerinden değil, yapay zeka, dijital asistanlar, sağlık, kamu hizmetleri, eğitim, video ve müzik gibi yeni nesil teknolojiler üzerinden de şekilleneceği düşüncesi oldu.

Mazdek AI’nin önümüzdeki dönemde video montaj, otomatik altyazı, dublaj ve yapay zeka destekli Kürtçe müzik üretimi gibi özellikleri kullanıma sunması bekleniyor.

Kaynak: HABER MERKEZİ